Izba Pamięci Majora Mariana Bernaciaka „Orlika” i Jego Żołnierzy znajduje się w Pałacu, siedzibie Centrum Kultury i Sportu przy ul. Warszawskiej 11 w Rykach. Powstała dzięki wieloletnim staraniom Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Rykach, Burmistrza Ryk Jarosława Żaczka oraz Centrum Kultury i Sportu w Rykach. Uroczystego otwarcia dokonano 24 czerwca 2018r. w 72. rocznicę śmierci „Orlika”.

W tym miejscu znajdują się liczne i unikatowe fotografie przedstawiające Mariana Bernaciaka i Jego Żołnierzy, oryginały i skany dokumentów, map, szkiców z czasów walki z okupantem niemieckim i sowieckim. Zgromadzono również repliki broni, elementy umundurowania, a także oryginalne fragmenty wyposażenia Żołnierz Armii Krajowej.

Pod gablotami umieszczono również inne przedmioty związane z działalnością Żołnierzy Niezłomnych. Ściany Izby zdobi wielkoformatowa fototapeta przedstawiająca „Orlika” wjeżdżającego do Ryk w ramach akcji „Burza” w lipcu 1944 roku oraz gabloty zawierające cenne pamiątki z miejsc związanych z historią polskiego podziemia antykomunistycznego.

W Izbie odbywają się prelekcje historyczne, spotkania z kombatantami, prezentowane są również wystawy. Do roku 2018 na terenie powiatu ryckiego brakowało miejsca, gdzie można byłoby przechowywać i udostępniać dokumenty i inne pamiątki związane z podziemiem antykomunistycznym oraz działalnością Majora Mariana Bernaciaka i jego podkomendnych. Izba ta jest nie tylko miejscem upamiętnienia, ale również spełnia niezwykłe ważną rolę edukacyjno – wychowawczą dla najmłodszego pokolenia. Jest również jednym z bardziej znaczących symboli systematycznego odkłamywania polskiej historii i powrotu wielkiego Bohatera Ziemi Ryckiej do świadomości społecznej i historycznej mieszkańców Ryk i okolic.

Bohaterowie Niezłomni. 80. rocznica śmierci mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika”

21 czerwca 2026 roku w Rykach, Zalesiu i Piotrówku odbyły się uroczystości upamiętniające 80. rocznicę śmierci mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika”, żołnierza Września 1939 roku, dowódcy Armii Krajowej i WiN, jednego z najwybitniejszych synów Ziemi Ryckiej.

To była uroczystość szczególna. Nie tylko dlatego, że przypadła w okrągłą, 80. rocznicę śmierci naszego Patrona. Także dlatego, że po raz kolejny pokazała, że pamięć o „Orliku” nie jest martwą kartą historii. Ona nadal łączy ludzi, pokolenia, środowiska i miejscowości związane z jego życiem, walką i śmiercią.

Obchody rozpoczęły się Mszą Świętą w kościele pw. Najświętszego Zbawiciela w Rykach. W modlitwie uczestniczyła Rodzina mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika”, przedstawiciele władz samorządowych, Wojska Polskiego, organizacji kombatanckich i społecznych, poczty sztandarowe, zaproszeni goście oraz mieszkańcy Ziemi Ryckiej.

Szczególnie poruszające było kazanie ks. prałata Stanisława Chodźko, członka Zarządu naszego Koła. Ksiądz Prałat odniósł walkę i postawę mjr. „Orlika” do niedzielnej Ewangelii według św. Mateusza, w której padają słowa: „Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, lecz duszy zabić nie mogą. Bójcie się raczej Tego, który duszę i ciało może zatracić w piekle(…)” W tym duchu przypomniał, że patriotyzm nie jest pustym hasłem ani wspomnieniem z dawnych lat, ale postawą wymagającą odwagi, wierności i odpowiedzialności. Mówił o potrzebie powrotu do wartości, z których wyrastali ludzie tacy jak Marian Bernaciak. W czasach, gdy jako społeczeństwo coraz częściej gubimy sens słów: Bóg, honor, Ojczyzna, takie przypomnienie było bardzo potrzebne.

Przed Mszą Świętą, w słowie wygłoszonym przez Prezesa naszego Koła Mariusza Pawlaka, przypomniano życiorys mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika”. Nie jako odległą biografię z podręcznika, ale jako historię człowieka stąd, syna Zalesia, wychowanego w prostym, pracowitym domu, który w chwili próby wybrał służbę Polsce. Podkreślono, że „Orlik” i jego żołnierze nie byli żadną przypadkową grupą prowadzącą prywatną walkę. Byli kontynuatorami legalnej walki Rzeczypospolitej, żołnierzami Polskiego Państwa Podziemnego, którzy po klęsce Niemiec nie uznali sowieckiego zniewolenia Polski za wyzwolenie. Następnie słowo wstępu i powitania wygłosił Burmistrz Ryk Jarosław Żaczek.

Po Mszy Świętej uczestnicy uroczystości udali się do Zalesia, miejsca urodzenia mjr. Mariana Bernaciaka. Tam, przy pomniku „Orlika”, odbyła się dalsza część obchodów. Odczytano Apel Pamięci, złożono kwiaty, a Kompania Reprezentacyjna Sił Powietrznych oddała salwę honorową. Podniosły charakter tej części uroczystości podkreśliła obecność Orkiestry Wojskowej z Dęblina oraz pocztów sztandarowych.

Następnie delegacje udały się do Piotrówka, miejsca śmierci mjr. „Orlika”. To właśnie tam, 24 czerwca 1946 roku, poległ w walce z komunistyczną obławą. Miał zaledwie 29 lat. Do końca pozostał wierny przysiędze, swoim żołnierzom i Polsce, o którą walczył od 1939 roku. W Piotrówku złożono kwiaty i zapalono znicze, oddając hołd człowiekowi, którego komuniści próbowali pozbawić nie tylko życia, ale także dobrego imienia.

Szczególnym znakiem pamięci była również obecność uczestników Rajdu Katyńskiego, Rajdu „Wilczym Śladem” w hołdzie Niezłomnym. To piękne świadectwo, że pamięć o bohaterach polskiej niepodległości żyje nie tylko w miejscach pamięci, ale także w drodze, w działaniu i w środowiskach, które od lat pielęgnują tradycję patriotyczną.

Ważnym momentem obchodów było również odsłonięcie odnowionego muralu poświęconego mjr. Marianowi Bernaciakowi „Orlikowi” w Rykach. Mural, który ucierpiał podczas nawałnic, znów prezentuje się godnie i przypomina mieszkańcom oraz przejezdnym, że Ryki pamiętają o swoim Bohaterze.

Zwieńczeniem dnia był koncert patriotyczny na scenie parkowej. Wystąpiły dzieci i młodzież, recytatorzy Centrum Kultury i Sportu w Rykach, soliści Ogniska Muzycznego, Schola „Niebieskie Owieczki”, a także Norbert „Smoła” Smoliński. Był to mocny, poruszający finał dnia, w którym pamięć historyczna spotkała się z muzyką, emocją i wspólnym przeżywaniem patriotyzmu. Warto wspomnieć, że piękny występ uświetniła również lokalna solistka Jagoda Jóźwik, która wystąpiła na scenie również ze „Smołą”. Dziękujemy 22blp WOT za wystawienie stoiska promocyjnego, które cieszyło się szczególnym zainteresowaniem.

Tegoroczne obchody pokazały, że pamięć o „Orliku” nie jest własnością jednej instytucji czy jednego środowiska. To dziedzictwo całej naszej lokalnej wspólnoty. Dlatego z serca dziękujemy wszystkim, którzy byli tego dnia razem z nami.

Szczególne podziękowania kierujemy do Burmistrza Ryk Jarosława Żaczka, Pani Dyrektor Centrum Kultury i Sportu w Rykach Donaty Łukasiak, Dziekana Ryckiego księdza prałata Stanisława Chodźki oraz pułkownika Dariusza Bogusza z Lotniczej Akademii Wojskowej za wieloletnie wspieranie inicjatyw służących pamięci mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika”, Armii Krajowej i Żołnierzy Niezłomnych.

Dziękujemy również Wójtowi Gminy Trojanów Michałowi Jaskowi, który od początku swojej kadencji szukał kontaktu i współpracy z naszym Kołem, podejmując również wiele inicjatyw, uznając mjr. „Orlika” za postać szczególnie ważną także dla Gminy Trojanów, na terenie której znajduje się miejsce jego śmierci.

Wyrazy wdzięczności kierujemy do Rodziny Majora „Orlika” oraz do Towarzystwo Miłośników Polskiej Tradycji i Kultury, a szczególnie do Pana Sławomira Wojdata, który od lat życzliwie wspiera nasze działania. Dziękujemy za przyjazd z Warszawy wraz z delegacją Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych i za obecność, która jest dla nas ważnym znakiem pamięci i solidarności środowisk niepodległościowych.

Dziękujemy delegacjom, pocztom sztandarowym, przedstawicielom instytucji, organizacji społecznych i kombatanckich oraz lokalnym władzom samorządowym. W sposób szczególny dziękujemy delegacji Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Puławach, Kołu Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Kraczewicach, delegacji Związku Oficerów Rezerwy Rzeczypospolitej Polskiej oraz wszystkim środowiskom niepodległościowym, które swoją obecnością pokazały, że pamięć o Żołnierzach Niezłomnych pozostaje żywa i łączy kolejne pokolenia.

Dziękujemy także Gminie Ryki, Gminie Trojanów, Parafii pw. Najświętszego Zbawiciela w Rykach, Centrum Kultury i Sportu w Rykach, Wojsku Polskiemu, Orkiestrze Wojskowej z Dęblina, wszystkim partnerom, służbom, wolontariuszom, osobom zaangażowanym w przygotowanie uroczystości oraz mieszkańcom, którzy poświęcili swój czas, aby być tego dnia razem. Wyrazy wdzięczności kierujemy również do Honorowego Patrona obchodów, Marszałka Województwa Lubelskiego Jarosława Stawiarskiego, a także do partnerów wydarzenia: Instytutu Rozwoju Samorządu Terytorialnego Województwa Lubelskiego, Klubu Gazety Polskiej Ryki II oraz Stowarzyszenia LGD „Lepsza Przyszłość Ziemi Ryckiej”. Dzięki wspólnemu zaangażowaniu tak wielu osób i środowisk tegoroczne obchody miały godny, podniosły i prawdziwie wspólnotowy charakter. Dziękujemy również patronom medialnym.

Za zdjęcia dziękuję Panu Jerzemu K. Wojtasiowi, Gminie Ryki, TMPTiK oraz Centrum Kultury i Sportu w Rykach.

Major Marian Bernaciak „Orlik” walczył o Polskę wolną naprawdę. Przeciwstawiał się terrorowi, bezprawiu i kłamstwu. Uwalniał więźniów, bronił ludzi przed komunistyczną przemocą i do końca pozostał żołnierzem Niepodległej.

Naszym zadaniem jest pamiętać. Nie od święta, nie tylko przy pomnikach i rocznicach, ale także w codziennym świadectwie, w wychowaniu młodych, w trosce o prawdę i w szacunku do tych, którzy za Polskę zapłacili najwyższą cenę.

Cześć i chwała Bohaterom.

Wieczna pamięć mjr. Marianowi Bernaciakowi „Orlikowi” i jego Żołnierzom.